باشد . اگر آب در كيسهء بيضه جمع شد ، آن را وسيلهء سوزن در جاهاى متعدد سوراخ كن تا آب جمع آمده از جاى خليدن سوزنها تراوش كند ؛ در نتيجه كار آسان‌تر و بىخطرتر مىشود . شايد بعد از شق كردن ، درد شكم‌پيچه ( مغص ) و آزار سخت روى آورد . براى علاج اين درد : روغن شبت ، روغن بابونه و روغنهاى نرم‌كننده بر جاى شكم‌پيچه و بر جاى شق شده بريز ! و ضماد بر شق شده بگذار ! ضمادى كه بر جاى شق شده مىگذارى از شنبليله و بزر كتان و بزر خطمى و امثال آنها باشد . شايد تنها آب گرم و روغن را بر جاى شق شده بريزى كافى باشد . هرگاه درد شكم‌پيچه ( مغص ) تسكين يافت ، ضماد يا روغن را بردار ! تا اينجا موضوع راجع به عمل كردن آب استسقا در شكم بود ، اينك داروهايى را ذكر مىكنيم كه در پاك‌سازيهاى جزئى براى علاج استسقا مفيدند و آب جمع شدهء استسقايى را اسهال مىدهند . برخى از اين نوع داروها را در كتاب دوم ، در جدول داروها ذكر كرده‌ايم . داروهاى قوى در اين زمينه - كه ذكر شده‌اند - عبارتند از : شيرهء گياهان و شيرهء برخى از درختان . بهترين دارو كه آسيب بيمارى استسقا را دفع مىكند ؛ سركه ، به ، سيب ، انار دانه ، و بويژه سركه‌اى كه به و امثال به در آن پرورده شده باشد . يا سركه‌اى كه با به يا امثال به بر آتش پخته است . يا به كه مدتها در سركه مانده است - يا افشرهء به را كه بر سركه پاشيده‌اند . مايع‌هاى دارويى تركيب شده در علاج استسقا - كه مناسبند - عبارتند از : شير گياه گاوكشك ( شبرم ) ، شيره‌هاى مانند شيرهء گاو كشك از ساير گياهان ، شراب سيكى كه دارو را با آن بسرشند و از آن قرص سازند . اگر به وزن يك دانگ شير گاو كشك را در يك اوقيه اسكنجبين ريزند و در آن حل كنند و بيمار استسقايى بخورد ، بسيار خوب است . اگر يك دانگ از مادهء تراوشى درختى را كه ترياق مغراوى ( فراوى - نسخه . ) از آن مىسازند ، با يك اوقيه اسكنجبين بخورند ، مفيدتر از شير گاو كشك و اسكنجبين است . اگر دو درهم فوشنجى ، كه پندارم فوشنجى همان لاغيه - لاعبه ( لبانه ) باشد ، با شير گياه شير سگ در زردهء تخم نيم‌بند ريزند و بخورند خوب است . اگر بيمار استسقايى بسيار نيرومند باشد و چندين دفعه اين دارو را بخورد خيلى خوب است . اما در غير اين صورت ، يعنى اگر بيمار داراى نيروى كافى نباشد ، اين دارو خطرناك است . اكسيد مس ، سونش مس ، و بويژه اگر سونش مس را با مغز نان بسرشند و حب كنند ، مفيد است گياهى هست آن را خشكيده مىآورند و مورانا ( منداربا - نسخه . ) گويند . در علاج استسقا مفيد است . افشرهء سيماهنگ ( قثاء الحمار ) كه پيه هندوانهء ابو جهل در آن خيسيده باشد ، داروى خوبى است .